Het Kasteel van Top Bronnen is een kasteel aan de Brusselsestraat 102 te Nederbrakel, in de Oost-Vlaamse gemeente Brakel.
Het betreft een neoclassicistisch gebouw dat in 1873 werd opgericht in opdracht van H. De Hovre en in 1888 werd gekocht door François Hoebeke. Hoebeke, sinds 1881 eigenaar van een luciferfabriek in Nederbrakel, ging in 1905 een bron vlak bij zijn huis bottelen en stichtte aldus de firma Top Bronnen NV, die mineraalwater in flessen introduceerde in België. Door zijn vriendschap met Ernest Solvay werd François Hoebeke ook de eerste die water en limonade met bubbels in België introduceerde.
Het kasteel was oorspronkelijk een dubbelhuis onder tentdak, maar na een storm in 1933 werd dit door een mansardedak vervangen naar de plannen van ir. André Ascoop. Het huis werd hierdoor een halve verdieping hoger en het wordt sindsdien “kasteel” genoemd in de volksmond.
Een aantal verbouwingen heeft de indeling van het huis gewijzigd. Zo werd er aan de zijkant een dienstingang bijgebouwd. In 1917 werd aan de linkerkant een tweede gebouw geplaatst dat dienstdeed als koetshuis en bakhuis. Later, in 1937, werd een veranda bijgebouwd aan de achtergevel, opnieuw naar het ontwerp van Ascoop. Het interieur bevat onder meer een zaal in Vlaamse neorenaissancestijl. Het gebouw is strikt symmetrisch ontworpen. Verder geeft een arduinen trap toegang tot de woning en bestaat de muur van de benedenverdieping uit vlak bossagewerk met Franse invloed. Een tweehonderd meter lange dreef aan de achterkant van het huis leidt terug naar de openbare weg.De Pessemier, P. (1986). Naar de oorsprong van de Top Bronnen. Triverius, (1), 7-29. miniatuur
Het domein Het domein van het kasteel, vlak bij de Toepkapel gelegen, omvat een tuin in Engelse landschapsstijl met vijvers, een jachtpaviljoen van 1907, een theehuisje en een kunstmatige grot.
De vijvers hadden een belangrijke functie: ze vingen het wateroverschot op. In de tijd van François Hoebeke konden er geen watervoorraden gehouden worden, en het overtollige water werd afgevoerd naar de twee vijvers, die ook een esthetische functie hebben. Richting de grot loopt een dreef van hydrangea's en oude beuken, eiken en lijsterbessen, die weerspiegeld worden in het water van de vijvers.
In het park liggen drie bronnen: Alizee, Julie en Elise. Ze zijn verbonden met een 180 meter lang tunnelsysteem van gewapend beton. Het water wordt door deze tunnels zonder pompsysteem naar de fabriek geleid.
Begin 20e eeuw, omstreeks 1907, worden er twee chalets gebouwd om in te richten zoals een Duits kuuroord. Uiteindelijk stapte Hoebeke van dat idee af en werd het kleinste chalet afgebroken. Het grootste staat daar nog steeds tot op de dag van vandaag.
Op gewestplannen wordt het domein aangegeven als parkzone. Dit heeft als bijkomend gevolg dat verkaveling, om welke reden dan ook, verboden is.
Het Jachtpaviljoen Het jachtpaviljoen is het chalet dat werd behouden. Het bood onderdak aan de jachtopziener-tuinier van het domein. Dichtbij bevindt zich het bronhuis met de bron Elise; deze wordt nu niet meer gebruikt.
Tijdens Wereldoorlog I bood het jachtpaviljoen ook onderdak aan Modest Huys. Hij was samen met zijn gezin dakloos geworden tijdens de oorlog en verbleef enkele maanden in het paviljoen. Na de wapenstilstand was het ook Modest Huys die het oorlogsgedenkteken aan de kerk van Nederbrakel ontwierp.
Trivia
In 1918, tijdens de aftocht van de Duitse troepen, hield de Duitse keizer Willem II een toespraak op de voorhof van het landgoed. François Hoebeke heeft dit niet meer meegemaakt; hij was reeds overleden in 1917. Op 18 november 1944 werd een soldaat dood gevonden door de boswachter, verhangen in een boom. De soldaat droeg een Duits uniform en was mogelijk een van de soldaten bij de luchtafweer in Ronse, wellicht een deserteur met angst voor zijn eigen leven.
Literatuur Patricio UNGARO, "De Beau Monde van Kruishoutem tijdens de Belle Époque: Verwantschap tussen de families Ducatillon, Engelbeen, Van Themsche, Goeminne, Hanus en Van den Gheyn te Kruishoutem", Jaarboek 2024, Heem- en Geschiedkundige Kring Hultheim, 2024, 83-123. De Pessemier, P. (1986). Naar de oorsprong van de Top Bronnen. Triverius, (1), 7-29.
Categorie:Kasteel in België Top Bronnen Categorie:Onroerend erfgoed in Brakel